عبيد الله بن عبد الله ابن خرداذبه ( مترجم : سعيد خاكرند )

45

المسالك و الممالك ( فارسى )

بغداد تا مدائن سه سكه ، سپس تا جرجرايا هشت سكه و از آنجا تا جبل پنج سكه و تا واسط هشت سكه ديگر است . اموال و ماليات جمع‌آورى شده از واسط سى هزار درهم و صدقات عرب در بصره شش هزار درهم است . راه بصره تا عمان از راه ساحل از بصره به سمت عبادان و سپس به حدوثه و از آنجا به عرفجا و زابوقه 328 و مقر 329 و عصى و معرس و خليجه و حسان 330 و قرى و مسيلحة و حمص و سپس به ساحل هجر و از آنجا به سمت عقير و سپس به قطر و سبخة و پس از آن به عمان 331 كه صحرائى بد آب و هواست . مسافت تا مشرق از دريا از بصره تا عبادان دوازده فرسخ ، سپس تا خشبات دو فرسخ ، آنگاه وارد دريا مىشويد ، آبراه راست آن در اختيار عربها و آبراه چپ آن در اختيار ايرانيان است و عرض آن هفتاد فرسخ است و در آن دو كوه كسير و عوير قرار دارد و عمق آن هفتاد تا هشتاد باع است و از خشبات تا شهر بحرين 332 در شط العرب هفتاد فرسخ و مردمان آن دزدانى هستند كه راهزنى مىكنند و كاروانها را به غارت مىبرند و هيچگونه كشاورزى در آن نيست و داراى نخل خرما و شتر است ، اعرابى گويد : رمى به فى موحش القفار * بساحل البحرين للصفار و از آنجا تا درّدور 333 صد و پنجاه فرسخ ، سپس تا عمان پنجاه فرسخ و تا شحر دويست فرسخ ديگر و از شحر 334 تا عدن 335 صد فرسخ باشد و عدن جزء بندرگاههاى بزرگ است كه در آن زراعت وجود ندارد ، اما عنبر و عود مشك و كالاهائى از سند و هند و چين و زنج و حبشه و فارس و بصره و جده و قلزم در آن وجود دارد . قلزم درياى شرقى پهناورى است كه از آن عنبر خوبى صادر مىشود و بر ساحل آن زنج